|
ساغر و کرشمه و بم صراحی همراه با چای و کیک و شیرینی در طبقه سوم موسسه فرهنگی- هنری دل آواز دیروز میزبان خبرنگارانی بود که روبه روی محمدرضا شجریان نشستند و سخنانش را مو به مو نوشتند. محمدرضا شجریان با کت و شلوار طوسی رنگ که از پله ها بالا آمد چاق سلامتی اش با خبرنگاران، میان همهمه شاتر عکاس ها گم شد و با طرح خنده یی بر لب روی صندلی نشست.
به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل
شوق استاد برای گفتن از ساخته های جدید سازی اش از لحن کلامش پیداست. حرف هایش را با این بیت شیخ اجل «به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل/ که گر مراد نیابم به قدر وسع بکوشم»، آغاز می کند؛ «از دیرباز و در تمامی این سال ها هیچ کدام از سازها تغییری نکرده و رنگ صداها ثابت بوده است. ارکسترهای ایرانی استطاعتی بیش از این دارند. از این رو نیاز به حجم بیشتر صدا را حس کردم و از آنجا که همواره تار و سه تار و کمانچه و سنتور سازهای مسلط ما بودند به فکر ساخت ساز جدید افتادم.» محمدرضا شجریان به هر جا رفته یا به باغ های پرگل رفته یا از سازفروشی ها دیدن کرده است؛ «هرجا سازی دیده ام به نحوه ساخت اش دقت کرده ام. با این تجربه در ساختن ساز به موفقیت ۸۰درصدی رسیده ام. همواره سعی کردم سازی بسازم که نواختنش راحت باشد.»
به اعتقاد استاد پوست و سیم و مضراب و خرک و آرشه در ساختن یک ساز ایرانی بیش از کاسه موثرند؛ «کاسه ساز فقط نقش آمپلی فایر دارد و به تقویت صدا کمک می کند که این ۲۰ درصد کار است.» شجریان آنگاه به دانش کم سازسازها اشاره می کند؛ «متاسفانه سازسازهای ما آگاهی وسیعی از ساختن ساز ندارند. آنها فقط در ساختن یک ساز تخصص دارند. آنها باید روی سازهای دیگر دنیا هم مطالعه کنند. آنها می توانند در سایت های سازسازهای معتبر جهان سرک بکشند و از نحوه ساخت سازهایشان آگاه شوند که مثلاً صفحه رویی ویولن مهم تر از صفحه زیری است.»
ساغر و کرشمه و بم صراحی
ساغر و کرشمه و بم صراحی، جدیدترین سازهایی هستند که محمدرضا شجریان با وسواس بسیار ساخته است و مدام در حال آزمایش آنها است. توضیح او درباره سازهایش همراه با نواختن آنها توسط نوازنده های گروه شهناز این گونه است؛ «یکی از سازها بم صراحی است که به جای ویولنسل می توان استفاده کرد و نوازندگی اش هم برای ویولنسل نوازها بسیار راحت است. ساغر، دیگر سازم از خانواده تار است اما رنگ صدایش کمی با تار متفاوت است. دارم رویش کار می کنم که رنگ صدایش متفاوت تر شود.»
اسم ساز دیگر اما «کرشمه» است؛ «صدایی شبیه به صدای عود دارد ولی با عوض کردن سیم ها می توان صدایش را تغییر داد.» شجریان البته از سازهای کوبه یی غافل نبوده؛ «روزی دو تا دف را به هم چسباندم و دور تا دور محیط اش را سوراخ کردم. صدایی بین دف و دهل می داد. نامش را هم عجالتاً «دو دف» گذاشته ام.» لبخند استاد هنگام نواخته شدن سازها نشان از رضایت او دارد؛ «ساغر و کرشمه و بم صراحی در کنسرت های آینده استفاده خواهند شد.»
برتری اصالت بر سنت
«سازسازی را شروع کرده ام و ادامه خواهم داد تا دیگر سازنده ها هم برای ساختن سازهای نو تشویق شوند.» محمدرضا شجریان با این مقدمه از برتری اصالت بر سنت سخن می گوید؛ «به نوازنده ها و سازنده ها توصیه می کنم خود را در سنت ها گرفتار نکنند. سنت اتاق دربسته یی است که از هر سو ما را احاطه کرده است. اما در اصالت از هر سو آزاد هستیم. پس بیاییم مطابق با اصالت ها کارهای جدید ارائه دهیم و تعصب ها را کنار بگذاریم.» حرف های استاد آواز ایران ادامه می یابد؛ «غرب همیشه به ما با دید میراث فرهنگی نگاه کرده که باید همیشه حفظ شود و در همان حال بماند. اما ما از حالا به بعد نمی خواهیم برای غرب میراث فرهنگی باشیم. پس با حفظ اصالت ها و هماهنگ با نیازهای روز، موسیقی نو ارائه می دهیم.»
برنامه های امسال گروه شهناز
مجید درخشانی آهنگساز و سرپرست گروه شهناز هم در نشست دیروز بود و برنامه های امسال گروه شهناز را توضیح داد؛ «با ورود سازهای جدید با مقداری تغییر در ارکستراسیون کنسرت هایی در تهران و چند شهر اروپا برگزار خواهیم کرد.» کنسرت ها در دو بخش اجرا خواهند شد. گروه در بخش اول قطعه هایی در بیات اصفهان بر اساس ساخته های محمدرضا شجریان و مجید درخشانی اجرا خواهند کرد. این بخش با پیش درآمدی از کلنل وزیری شروع می شود و با اجرای تصنیف ها ادامه می یابد. بخش دوم نیز در سه گاه با پیش درآمدی آرام آغاز می شود و به «ساقی نامه» وصل می شود؛ «ساقی نامه را این بار با تنظیم جدید استاد شجریان به شکلی دیگر و با اجرای تمامی گوشه ها خواهیم نواخت. به دنبال آن نیز چهار مضرابی از خودم و چند تصنیف دیگر را اجرا خواهیم کرد.»
و گلایه های همیشگی استاد…
«می گویند فتیله موسیقی را پایین بکشید اما معتقدم این فتیله باید همواره روشن بماند تا همه از نور آن بهره مند شوند.» محمدرضا شجریان با گفتن این جمله باز هم به دشوار بودن اجرای برنامه در ایران اشاره می کند؛ «قصد داریم با تمامی سختی های اجرا در تهران، مانند سال های پیشین کنسرت بدهیم که از نیمه دوم تیرماه در تهران برنامه اجرا خواهیم کرد. اما در شهرستان ها همیشه به مشکل برخورده ایم. نتیجه تمام تحقیق و تماس و کنجکاوی ما برای اجرا در شهرستان ها این می شود که در یک آن و در آستانه کنسرت همه چیز به هم می ریزد و برنامه اغلب به مشکل برمی خورد. این مشکل ها رمق ما را برای اجرا در شهرستان ها می گیرد.» با تمامی این مشکل ها اما علی رفیعی مدیر برنامه های شجریان از برگزاری احتمالی یک کنسرت در شیراز خبر می دهد. تور اروپایی گروه شهناز نیز از ۱۴ شهریور تا سوم مهر ماه در کلن، سوئد، زوریخ، پاریس، رادیو فرانکفورت، رن و لندن برگزار خواهد شد.
|
این عالیه که استاد شجریان هنوز به فکر موسیقی ایرانی هستند . درود و صد درود به استاد شجریان
AFARIN BAR OSTAD SHAJARIAN
CHEGOONEH MISHAWAD AZ TARIKHE BARNAMEHAYE ISHAN DAR ALMAN MOTTALE SHOD?
درود بر استاد شجریان - زنده و پاینده باد ایرانی و موسیقی ایرانی - همانا که کمال و عرفان را در موسیقی ایرانی می توان یافت - البته به غیر از موسیقی هایی که جدیدا ساخته می شوند ، به اسم پاپ هستند ولی متاسفانه سرشار از پوچی و بی محتوایی